خانه گنجینه معارف سایر موضوعات

دانستنی هایی از حج

  • بروزرسانی: یکشنبه 12 مرداد 1399
  • شناسه: 1995
  • بازدید: 3
  • نویسنده: مدیر سایت
  • منبع: اندیشه قم
  • چاپ:

دانستنی هایی از حج

دانستنی هایی از حج

 ادای فریضه حج، زمینه‌ساز یکی از اجتماعات باشکوه امت اسلامی است که نگاه‌های زیادی را متوجه خود خواهد کرد، مکانی که این فریضه در آن ادا می‌شود، اعمال و مناسک آن، تاریخ آن و ... نکات بسیار زیادی را به همراه خود دارد

نام های کعبه

از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه: «خداوند - عزّ و جلّ - زمين را از زير كعبه گسترد تا منا، سپس آن را از منا به سوى عرفات گسترانيد. پس زمين از عرفات است و عرفات از منا است و منا از كعبه است.» نام ديگر كعبه، بيت‌اللّه و عتيق است.

از امام باقر عليه السلام پرسيدند: چرا كعبه را عتيق ناميدند؟ پاسخ داد: براى اين‌كه خانه‌اى آزاد و رها شده از مالكيّت مردم است كه هيچ كس مالك آن نيست.

حَجَرالأسود

حجرالأسود به سنگ سياهى گويند كه در ركن «اسود» يا «شرقى» نصب شده است. رواياتى كه ابن عباس و ديگران از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده‌اند، دليل بر اين است كه «حجرالأسود» و «مقام ابراهيم»، هر دو از بهشت و از گوهرهاى آن هستند و در زمين غير از آن دو، چيزى از بهشت نيست؛ اگر مشركان، به آن دو، دست نكشيده و آن را آلوده نساخته بودند، هيچ دردمندى آن را مسح نمى‌كرد جز آن‌كه خداوند شفايش مى‌داد. همچنين از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده كه حجرالأسود ياقوتى سفيد از ياقوت‌هاى بهشت بوده و خداوند آن را به سبب گناه گناهكاران دگرگون [ سياه] كرده است. «ابوالوليد ازرقى» از پدر بزرگش ... از ابن عباس نقل مى‌كند كه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند در روز قيامت حجرالأسود را با دو چشم، كه به وسيلۀ آن مى‌بيند و زبانى كه با آن سخن مى‌گويد، مبعوث مى‌كند و او به سود كسانى كه با حق و راستى، آن را مسح كرده‌اند گواهى مى‌دهد.»

در روايات آمده است: اين سنگ همانند دست راست خدا در زمين است كه با بندگان خود به وسيلۀ آن مصافحه مى‌كند، همان‌طور كه شما با برادران خود دست مى‌دهيد و هركس كه محضر پيامبر صلى الله عليه و آله را درك نكرده باشد و به اين سنگ دست بكشد، مثل آن است كه با خدا و پيامبرش بيعت كرده است. (شيخ طوسى، تهذيب الاحكام، ج5، ص102)

پس از ظهور اسلام، در زمان  بازسازى عبداللّه بن زبير و حَجّاج اين سنگ از جا برداشته شد ولى بار ديگر نصب شد. در قرن سوم هجرى، قرامطه نيز آن را ربوده و به شام بردند ولى يك‌سال طول نكشيد كه آن را بازگردانده و در جاى خود نصب كردند. در سال 317 ق. باز قرامطه اين سنگ را ربودند و در سال 339ق. آن‌را دوباره بازگرداندند.

اين سنگ، كه نزديك به پنجاه تكه است، با بست‌هاى فلزى و نقره‌اى به يكديگر متصل و در يك قاب نقره‌اى قرار داده شده است.

وجوب حج

رفتن به سفر حج، به صورت عادی (در غیر حالت نذر و قَسَم) بر هر مسلمان فقط یک بار واجب است.

انواع حج

حج را بر یک معیار به سه قسم تقسیم کرده‌اند: حج تَمتُّع، حج قِران و حج اِفراد.

حج تمتّع: این حج وظیفه کسانی است که در فاصله شانزده یا دوازده فرسخی (حدود ۸۸ یا ۶۶ کیلومتری) مکه یا دورتر سکونت دارند.

حج قِران و حج اِفراد: این دو حج وظیفه اهالی مکه و نیز کسانی است که فاصله محلّ سکونتشان تا مکه کمتر از مسافت گفته‌شده در حج تمتع است.

اعمال و مناسک حج تمتع

حج تمتع از دو بخش عُمره‌ تمتع و اصل حج تمتع تشکیل شده است:

عمره‌ی تمتع پنج جزء دارد: ۱. احرام. ۲. طواف. ۳. نماز طواف. ۴. سعی بین صفا و مروه. ۵. تقصیر.

اصل حج تمتع سیزده جزء دارد: ۱. احرام ۲.وقوف در عرفات ۳. وقوف در مشعرالحرام ۴. رمی جمره ۵.قربانی ۶.حلق یا تقصیر ۷.طواف. ۸.نماز طواف. ۹.سعی بین صفا و مروه. ۱۰.طواف نساء ۱۱.نماز طواف نساء. ۱۲.بیتوته در منا ۱۳. رمی جمرات.

مناصب حج

پیش از اسلام منصب‌هایی برای اداره امور کعبه و حاجیان وجود داشت که خاندان‌های مختلف،‌ عهده‌دار آن بودند. یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌ها در حج «رفادت» بود؛ قریش مقداری از اموال خود را به فرد مسئول می‌دادند تا برای حاجیان فقیر و مستحق خوراک آماده کند. مسئولیت این امر به دست هاشم بن عبدمناف (جد پیامبر) بود و در نهایت به ابوطالب واگذار شد. این مسئولیت پس از مدتی، به جهت تنگدستی ابوطالب به عباس عموی پیامبر سپرده شد.

از دیگر مسئولیت‌ها، «سِدانت» بود که بر اساس آن، شخصی متولی و کلیددار کعبه می‌گردید. این مسئولیت در میان تیره بنی‌عبدالدار بود. سقایت و آب‌رسانی به حاجیان نیز از دیگر مسئولیت‌ها بود که عباس عموی پیامبر عهده‌دار آن بود. پس از فتح مکه، پیامبر(ص) تنها دو مسئولیت سدانت و سقایت را باقی گذاشت و آنها را به همان افرادی که عهده‌دار آن بودند، برگرداند. همچنین پذیرایی از حاجیان فقیر نیز از بیت‌المال هزینه می‌شد.

پیامبر مسئولیت جدیدی با عنوان «امیر الحاج» قرار داد که وظیفه‌اش توجه به گرسنگان و مستمندان و پذیرایی از آنان از بیت‌المال بود. این مسئولیت، نوع جدیدی از رفادت به حساب می‌آمد. بر اساس گزارش تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان، اولین کسی که رسول خدا(ص) در سال هشتم هجرت به امارت حج منصوب کرد، «عَتّاب بن اَسید بن اَبی‌الْعِیص» بود. پس از پیامبر نیز خُلفا و حکومت‌ها افراد مختلفی را به امارت حج گماردند و گاه خودِ خلیفه به حج می‌رفت و این مسئولیت را بر عهده می‌گرفت. امام علی(ع) به قثم بن عباس که والی مکه و امیر الحاج بود، نامه‌ای نوشت و دستوراتی به او داد. این نامه، مسئولیت‌های امیرالحاج در آن زمان را نشان می‌دهد.

گردش مالی

در سال ۱۴۳۷ق (۱۳۹۴ش) بیش از هشت میلیون زائر به زیارت خانه خدا سفر کرده‌اند و درآمد مستقیم حکومت عربستان حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده است. این درآمد، حدود ۹ درصد درآمد نفت عربستان بوده است.

کسب درآمد از حج، منحصر به دولت عربستان نیست. کشورهای دیگر نیز به اندازه خود از گردش مالی حج بهره‌مند می‌شوند: در سال ۱۳۹۳ش، رییس وقت سازمان حج و زیارت ایران، دارایی زائران ایرانی در سیستم بانکی کشور ایران را بیش از ۹۰هزار میلیارد ریال اعلام کرده است. او همچنین گردش مالی سازمان حج و زیارت در بانک‌های کشور را یک‌میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار دانست و معتقد بود هیچ ارگان، نهاد و دستگاهی این میزان گردش مالی را در سیستم بانکی ندارد.